by Lu Cifer on Sunday, February 2012
ဓာတ္ပံု AP
A young Burmese boy tends his family's cows near the Thatbinnyu Temple in Bagan Saturday December 27, 1997. The temple, the tallest in Bagan, is one of 13,000 temples built on the plain which surrounds the city during the Era of the Temple Builders, a two hundred year period from 1057 onwards. (AP Photo)
ပုဂံေဒသမွာ သစ္ရိပ္၀ါးရိပ္ မရွိရတာဟာ ေရွးမင္းေတြ ေထာင္နဲ႔ခ်ီတဲ့ ဘုရားေတြ တည္ခဲ့တာေၾကာင့္လား ဆိုတဲ့ သံသယကို အေျဖရွာၾကရေအာင္ပါ။
ပုဂံေဒသကို တမၸဒီပ (Tambadipa) ေၾကးအဆင္းရွိတဲ့ေျမလို႔ ေခၚတြင္ၾကသလို ေလာေလာပူတဲ့အရပ္ လို႔ေခၚတဲ့ တတၱေဒသ (Tassadessa) ဒါမွမဟုတ္ ပူျပင္းေျခာက္ေသြ႔တဲ့ အရပ္လို႔လည္း ေက်ာက္စာမွာတင္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ပုဂံဟာ တည္စကတည္းက မိုးေခါင္ေရရွား ရပ္၀န္းထဲမွာ ရွိေနတာ ထင္ရွားပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ ဒီျမန္မာႏို္င္ငံ အလယ္ပိုင္း အပူပိုင္းရပ္၀န္းထဲက ပုဂံမွာ ေစတီပုထိုး ေထာင္နဲ႔ခ်ီၿပီး တည္ထား ကိုးကြယ္တာေၾကာင့္ သစ္ေတာေတြ ျပဳန္းခဲ့ရတယ္ဆိုတဲ့ ေျပာဆိုသံေတြကိုေတာ့ အခုထက္တိုင္ ၾကားေနရဆဲပါ။
ပုဂံေဒသမွာ ဗုဒၶသာသနာ ထြန္းကားခဲ့တာနဲ႔ အမွ် ပုဂံပညာရွင္ေတြ ေဆာက္လုပ္ခဲ့ၾကတဲ့ ေစတီ၊ ဂူဘုရား၊ အုတ္ေက်ာင္း၊ ဥမင္၊ ပိဋကတ္တို္က္၊ သိမ္နဲ႔ ျပႆာဒ္ လို အေဆာက္အဦးေတြမွာ အုတ္ကိုသာ အဓိက သံုးခဲ့ၾကတာပါ။
ဒီအေဆာက္အဦးေတြ ေဆာက္လုပ္ဖုိ႔ အုတ္ဖုတ္ရာကေန ပုဂံေဒသ သစ္ေတာေတြ ျပဳန္းၿပီး ေျခာက္ေသြ႔ သြားတယ္ဆိုတဲ့ ေျပာၾကားခ်က္ေတြကိုေတာ့ ပုဂံသုေတသီ ကြယ္လြန္သူ သမို္င္းပညာရွင္ ေဒါက္တာသန္းထြန္းက လက္မခံခဲ့သလို ဗိသုကာပညာရွင္ ေဒါက္တာ ေက်ာ္လတ္ကလည္း လက္မခံပါဘူး
"ဘုရားေတြတည္လို႔ သစ္ေတာျပဳန္းတီးသြားတယ္လို႔ ေျပာခ်င္ရင္ အတိအက်တြက္ခ်က္ၿပီးမွ ေျပာဖို႔ လိုပါတယ္။ တြက္တာကလည္း မခက္ပါဘူး။ တြက္တဲ့ နည္းရွိပါတယ္။ ကုဗေပ တရာကို အုတ္ဖုတ္ရင္ သစ္ဘယ္ေလာက္ကုန္မယ္ ဆိုတာ လြယ္လြယ္ေလးတြက္လို႔ ရပါတယ္။ ပုဂံမွာရွိတဲ့ ဘုရားေတြရဲ့ ထု (volume) ကိုတြက္ခ်လိုက္ေပါ့။ အဲဒီအုတ္ထုထည္ ထြက္လာလို႔ ရွိရင္ အဲဒီအတြက္ ဖုတ္ရတဲ့ သစ္က ဘယ္ေလာက္ကုန္မယ္ဆိုတာ ထြက္လာမွာပါ။ အေျဖထြက္လာရင္လည္းပဲ ေျပာပေလာက္ေအာင္မရွိပါဘူး။
ဘာလို႔လည္းဆိုေတာ့ သူတို႔တည္ၾကတာက တႏွစ္မွာမွ ဆယ္ဆူ ၁၅ဆူ ေလာက္ ရွိတဲ့ အတြက္ေၾကာင့္ ဒီဘုရားတည္လို႔ သစ္ေတာျပဳန္းတီးတယ္ ဆိုတာက အေျခအျမစ္ မရွိပါဘူး"
ပုဂံမွာ ေစတီ ပုထိုးေပါင္း ၅ေထာင္ေက်ာ္ရွိတဲ့ အေထာက္အထားအျဖစ္ ၁၈ရာစု မွတ္တမ္းေတြ ရွိခဲ့တယ္လို႔ ေဒါက္တာေက်ာ္လတ္ကေျပာသလို လွည္း၀င္ရိုးသံ တညံညံ ပုဂံဘုရားေပါင္း ဆိုတဲ့ လကၤာနဲ႔လည္း ဘုရား အေရအတြက္ကို ေျပာေလ့ရွိၾကပါတယ္။ အေရွ႔က ေလးလံုးကို ေန႔နံနဲ႔ တြက္ရင္ ၄၄၄၆ ရတာမို႔ ဘုရားေတြက ေလးေထာင္ေက်ာ္ ရွိေနတာပါ။ ဒီေလာက္မ်ားတဲ့ အေဆာက္အဦးေတြ ရွိေနေပမယ့္ သူတို႔ကို ႏွစ္ေပါင္း သံုးရာေလာက္ အတြင္းမွာ ေဆာက္လုပ္ခဲ့တာေၾကာင့္ တႏွစ္ကို ဘုရား ဆယ္ဆူ၀န္းက်င္ တည္မယ္လို႔ တြက္တာပါ။
ဒါေပမယ့္ ဒီဘုရားေတြ တည္ဖို႔ အုတ္ဖုတ္တာေၾကာင့္ ပုဂံေဒသ က အင္ၾကင္းေတာေတြ ျပဳန္းတယ္ဆိုတာကို လက္မခံတဲ့ ဆရာေတာ္ တပါးလဲရွိတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္
"ပ်ံလြန္ေတာ္မူသြားတဲ့ ဆရာေတာ္ဆို ၾကားရင္သိပ္စိတ္ဆိုးပါတယ္။ အဲဒီဆရာေတာ္က ကိုလုိနီေခတ္ရဲ့ အစပိုင္းေပါ့ ဧရာ၀တီ ဖေလာ္တဲလာ (Irrawaddy Flotilla သေဘၤာကုမၸဏ)ီ တို႔ စၿပီး ေျပးဆြဲတဲ့ အခ်ိန္ခါကို မွီလိုက္ပါေသးတယ္။ သူေျပာတာက ကၽြန္ေတာ္တို႔ ပုဂံမွာ အထူးသျဖင့္ အင္ၾကင္းပင္ေတြ ျပဳတ္သြားတာ ကုန္သြားတာဟာ အဲဒီဧရာ၀တီ ဖေလာ္တဲလားေၾကာင့္တဲ့။ ဆရာေတာ္ ငယ္ငယ္တုန္းက ေညာင္ဦးကမ္းပါးမွာ အင္ၾကင္းပင္ေတြကို ( အဲဒီအင္ၾကင္းဆိုတာ အင္မတန္ လွၿပီး ပရိေဘာဂ ေတြ ဘာေတြလုပ္မယ္ဆိုရင္ အင္မတန္လွၿပီး မာလဲမာ ပါတယ္) အဲဒီသစ္ေတြ အတံုးႀကီးေတြကို ေညာင္ဦးကမ္းပါးမွာ အေဆာက္အဦး သံုးထပ္ ေလးထပ္စာေလာက္ အျမင့္ပံုပံု ထားတာတဲ့ အဲဒါ သေဘာၤ တစီးတခါလာၿပီဆို ျပဳတ္သြားေပါ့။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔ ပုဂံနားတ၀ိုက္မွာ ရွိတဲ့ သစ္ေတာေတြ ျပဳန္းတီးသြားတာလို႔ သူကလက္ေတြ႔ ႀကံဳခဲ့ျမင္ခဲ့တဲ့ ဆရာေတာ္ပါ"
အဓိက အခ်က္ အေနနဲ႔က ပုဂံဘုရားေတြကို တည္ႏို္င္ဖို႔ ဖုတ္ၾကတဲ့ အုတ္ေတြဟာ ဧရာ၀တီျမစ္ေၾကာင္း အတို္င္း တင္ပို႔ခဲ့တဲ့ အုတ္ေတြ ျဖစ္ေနတာေၾကာင့္ပါ
"အုတ္ေတြကို ဖုတ္တာက ဟိုတုန္းက ပုဂံမွာ ဖုတ္ခဲ့တာ မဟုတ္ပါဘူး။ သူတို႔ ရြာေတြကို ဆင့္ၿပီးေတာ့ မင္းတို႔ရြာကေန ဘယ္ႏွစ္လံုးပို႔ ဆိုၿပီးေတာ့၊ အဲဒီလိုဆင့္ၿပီးေတာ့ ပို႔ခဲ့တယ္ဆိုတာ ဘယ္လိုသိသာ ထင္ရွားလဲ ဆိုေတာ့ တခ်ိဳ႕ေသာ အုတ္ေတြကို အေနာက္မွာ ကပ္ၿပီးၾကည့္လိုက္ရင္ ရြာနံမယ္ေလးေတြ ပါေန ပါတယ္။
အဲဒါကိုၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္က အုတ္ေတြက အဲဒီလို ခြဲၿပီးဖုတ္ခိုင္းတယ္။ ၿပီးေတာ့ သူတို႔ ေဖါင္နဲ႔သယ္လာတယ္၊ ေနာက္ပုဂံမွာ ပို႔တယ္ေပါ့ေနာ္။ အဲဒါေၾကာင့္ မို႔လို႔ပါ။ ဘာလို႔ဆိုေတာ့ အဲဒီရြာနံမယ္ ေလးေတြပါေနတာက သက္ေသထင္ရွားပါတယ္"
ဒီလို ေဒသမ်ိဳးစံုက လာတဲ့ အုတ္ေတြနဲ႔ တည္ေဆာက္ထားတဲ့ ပုဂံဘုရားပုထိုး အေဆာက္အဦးေတြကို ျပန္ၿပီးျပင္ဆင္တဲ့ ေနရာမွာ မူလသံုးတဲ့ ပစၥည္းဟာ ဘယ္ကလာလဲဆိုတာ သိေအာင္လုပ္ဖို႔ အခက္အခဲေတြ ရွိႏိုင္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္
"၂၀ ရာစုႏွစ္ အစပိုင္းေလာက္ ကထဲက ေက်ာက္စာဌာန လို႔ပဲေခၚတာေပါ့။ ဟိုတုန္းကေတာ့ The Archeological Survey of India လို႔ေခၚၾကတာေပါ့။ အဲဒီရဲ့ မူအားျဖင့္ကေတာ့ အခုေခတ္မွာ ျပင္တဲ့အခါ ခုေခတ္အုတ္ ကိုပဲသံုးပါတယ္။ ပံုကေတာ့ ဒီအတိုင္းပဲ ျဖစ္ေအာင္လုပ္မယ္လို႔ ေျပာပါတယ္။ အဲဒီ အယူအဆ ကို ကၽြန္ေတာ္ပိုၿပီးေတာ့ ႀကိဳက္ပါတယ္။
ဘာျဖစ္လို႔လည္းဆိုေတာ့ တကယ္လို႔ သူ႔အတိုင္းလိုက္ၿပီး ဖုတ္မယ္ဆိုလို႔ ရွိရင္လည္း ေရွးတုန္းက အုတ္ေတြကိုက အရြယ္က နဲနဲေလးေတြ ကြာၿပီးေတာ့ ပုဂံမွာ ကိုပဲ အုတ္အရြယ္ သံုးမ်ိဳးေလာက္ကို ေတြ႔ေနရပါတယ္။ ဆိုေတာ့ တရြာနဲ႔ တရြာဖုတ္ၾကၿပီးေတာ့ တခါတေလက်ရင္ လက္တလံုးေလာက္၊ တခါတေလက်ရင္လည္း တလက္မနီးပါးေလာက္ကုိ အရြယ္ေတြ ကြာေနတာ ရွိပါတယ္။
အဲဒီေတာ့ တကယ္ကို ဘယ္ေနရာမွာ ဘယ္လို အုတ္ကို သူတို႔ေရွးတုန္းက လုပ္သြားသလဲ ထည့္သြားသလဲ ဆိုတာကိုလည္း ကၽြန္ေတာ္တုိ႔က မသိေတာ့ ပါဘူး။ အဲဒါက ဒီအုတ္နဲ႔ေဆာက္တဲ့ အေဆာက္အဦးေတြကို ျပန္ျပင္တဲ့အခါမွာ ေတြ႔ရတဲ့ အဓိက အခက္အခဲပါပဲ။
ေဗာေဓါဗုဒုတို႔လို ဟိုေရွးတုန္းက သဘာ၀ေက်ာက္နဲ႔ တည္ေဆာက္သြားတဲ့ ေနရာက ေက်ာက္ႀကီးေတြက် ေတာ့ အႀကီးႀကီးေတြ ျဖစ္ေတာ့၊ ဒါကိုသူတို႔က ေစာေစာစီးစီးကေန ႀကိဳၿပီးေတာ့ ဒီေက်ာက္တုန္းက ဒီလိုအရြယ္ ရွိခဲ့မယ္ ဆိုတာကို တြက္လို႔ ခ်ိန္လို႔ ရပါတယ္။ အခု အုတ္က်ေတာ့ ေထာင္နဲ႔ ေသာင္းနဲ႔ ခ်ီၿပီးေတာ့ ေဆာက္ထားတဲ့ အုတ္ေတြ ပါလာတဲ့ အခါက်ေတာ့၊ ေနာက္ အရြယ္ကလည္းပဲ အဲလိုကြာေနတယ္။ ကြာတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ မို႔လို႔ အဲဒီလို ေရွးအုတ္အတိုင္း ျပန္ဖုတ္ၿပီးေတာ့ ျပန္ထည့္မယ္ဆိုရင္ လည္းပဲ တိတိက်က် ေတာ့ ျဖစ္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ အဲဒါေၾကာင့္မို႔ ကၽြန္ေတာ့္ ယူဆခ်က္ကေတာ့ အခုေခတ္အုတ္ ကိုပဲ သံုးတာေကာင္းတယ္လို႔ ယူဆပါတယ္"
ပုဂံေဒသကို ထိမ္းသိမ္းရာမွာ ေရွးမူမပ်က္ရွိေစေရးကို အဓိက ထားဖို႔ လုိတယ္လို႔ ရတနာပံုတကၠသိုလ္ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာန ပါေမာကၡနဲ႔ ဌာနမႈး ဦးသာထြန္းေမာင္က ေျပာပါတယ္
"အဓိက ျပင္တယ္ ဆိုတာထက္ ထိမ္းသိမ္းတာက ပိုအေရးႀကီးပါတယ္။ ဆက္မၿပိဳေအာင္ေပါ့။ အဲဒီ ေရွးမူမပ်က္ ထားဖို႔ လိုတယ္ခင္ဗ်။ အဲဒီ အုတ္အသစ္ေတြ ဘာေတြနဲ႔ကေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အမ်ားအားျဖင့္ သိပ္လက္မခံၾကဘူးေပါ့။ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ ဘက္ကေလ။ ဒါေပမယ့္ အဓိကဘာလဲဆိုလို႔ ရွိရင္ သူ႔ရဲ႔ အႏုပညာ ရသ၊ ပံုသဏၷာန္ မေျပာင္းလဲဖို႔ေတာ့ အေရးႀကီးတာေပါ့။ ဥပမာ အေဆာက္အအံုရဲ့ မူလပံုသဏာန္ မယိုယြင္း သြားဖို႔ေတာ့ အေရးႀကီးတယ္ သံုးတဲ့ အုတ္ကသိပ္ ပဓါန မက်ဘူး ကၽြန္ေတာ္ျမင္တာေလ။
တကယ္လို႔ Architect ဗိသုကာေတြရဲ့ အပိုင္းက ဒါသည္ ပိုခိုင္မွာ မို႔လို႔၊ ပိုၿပီးေတာ့ ေကာင္းမွာ မို႔လို႔ ဒီအုတ္ ကို သံုးမယ္ဆိုရင္လည္း အေကာင္းဘက္က ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေတြးလို႔ ရွိရင္ ဒီလာေရာက္ေလ့လာတဲ့ လူေတြ အေနနဲ႔ ၾကည့္တဲ့ အခါမွာ ဒါသည္ မူလအေဟာင္းက ဘယ္လိုရွိတယ္။ ဒါကို အသစ္နဲ႔ ဘယ္လုိမြန္းမံ ထားတယ္။ ဒါကို ခြဲျခား ျမင္ရျခင္းသည္ပင္လွ်င္လည္း တခါတေလက် အျမတ္ရွိပါတယ္။
ေနာက္တခုက အသစ္နဲ႔ လုပ္လိုက္လို႔ ပိုေကာင္းသြားတယ္ ဆိုရင္ ဒါသည္ အျမတ္တခုထြက္သြားတာေပါ့။ ကၽြန္ေတာ္ေတြးမိတာေတာ့။ ဒါလုပ္သင့္ ပါတယ္။ ေနာက္တခ်က္က အသစ္မေဆာက္မိဖို႔ အေရးႀကီးတာေပါ့။ မူလ ပံုစံ မယြင္းသြားဖို႔ အေရးႀကီးတာေပါ့။ မူလပံုစံကို ကြန္႔တာမ်ိဳး ကၽြန္ေတာ္တို႔ မလုိခ်င္ဘူး။ မူလပံုစံ အတိုင္း ရွိေနဖို႔ လိုပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔မွာေတာ့ Style ဟန္ နဲ႔ပံုစံ Form ရွိတာေပါ့ေလ။ အဲဒီ အႏုပညာ လက္ရာေတြ ၾကည့္တဲ့ အခါမွာ။ အဲဒီေတာ့ မူလပံုစံ မူလဟန္ ကို မေျပာင္းေစရဘူး။ အဓိကက ဒါပဲ အေရးႀကီး တာပါ"
ဗုဒၶဘာသာ ျမန္မာလူမ်ိဳးေတြမွာ သဒၶါလြန္ၿပီး ေရွးဘုရားေတြကို စေစၥးသုတ္ ေရႊခ်တာ၊ ထံုးသုတ္တာ ေတြ အျပင္ ယၾတာေခ် ေရႊ႔ေျပာင္း ျပဳျပင္တာေတြဟာ ေရွးေဟာင္း လက္ရာေတြကို ဖ်က္ဆီးရာ ေရာက္ေန ပါတယ္ ဆိုတာကိုတင္ျပရင္း ဒီသီတင္းပတ္အတြက္ သိပၸံနဲ႔ နည္းပညာက႑ကို ဒီမွာပဲ ရပ္နားပါရေစ
ခင္မ်ိဳးသက္
ေသာၾကာ, 10 ေဖေဖာ္ဝါရီ 2012
http://www.voanews.com/burmese/news/science-technology/SicTec_Bagan_Deforestation_02-10-12MT-139132299.html
